تعریف تعدیه
تعدیه
  تعدیه بالمعنی الاخص این است که مفهوم حدث فعل، متعلقی بخواهد که بدون آن برای حدث مصداقی محقق نتواند بشود و نحات از این تعلق تعبیر به وقوع می کنند. این هایی که میگوییم متعدی اند اینها تعدیه شان بالمعنی الاخص است چه تک مفعولی چه دو مفعولی و چه سه مفعولی و با چند روش صورت میگیرد :
  حرف «باء» در یکی از معانی موضوع له خودش، هیچ معنایی به جز متعدی کردن فعل لازم ندارد همین است که در کنار فعل لازم می آورند سر مفعول و دقیقا همان کاری را میکند که هیئت باب افعال میکند.
برای بررسی معنای تعدیه در حرف «لام» در معنای بیست آن در مغنی تأمّل شود.
  بالمعنی الاعم
    به کمک تمامی حروف جر معنادار
  بالمعنی الاخص
    بردن فعل در باب افعال
    بردن فعل در باب تفعیل
    با کمک حرف جر با و به قولی لام
پس همه متعلقات فعل خارج میشود زیرا در سایر مفاعیل و منصوبات (یا به عبارت دیگر همه ی متعلقات فعل غیر ارکان) تحقق خارجی مفهوم حدث لذاته محتاج به آن ها نیست. بلی، در مفعول مطلق ممکن است شبهه شود که بدون حدث، حدث محقق نمی شود و جواب این است که حدث با حدث محقق شده است و تعدد لفظ و معنا مستلزم تعدد مصداق نیست و شیء بر خودش متوقف نمی شود. تأمل در این نکته نظریه صحیح را در مورد فروع زیر معلوم می کند.
1. اینکه اسم مصدر می تواند ممفعول مطلق بشود و یا نه؟
(به عنوان ثمره عملی مراجعه شود به بحوث في علم الأصول، ج‏11، ص: 70(
2. اینکه مصدر مزید برای مجرد و بالعکس و مصدر بابی برای باب دیگر می تواند مفعول مطلق بشود یا نه؟
3. اسم عین می تواند مفعول مطلق بشود یا نه؟ و کلا برای مفعول مطلق اتحاد مفهومی بین حدث عامل و مصدر شرط است و یا اتحاد مصداقی کفایت می کند؟ مثل خلق الله العالم و الله اعلم.
شایسته است که بحث فوق توسط طالب علم در معنای افعال دووجهی تطبیق شود.
و این شاهد خوبی است برای اثبات اشتراک لفظی و هیچ جامعی بین تعلق مطلق حدث آن هم با فرض توقف حدث بر شیء و بین تعلق مقید حدث به شیء - که مورد پذیرش ذوق عرفی که مستند قبول وضع واضعین است، باشد- وجود ندارد.
• تعدیه بالمعنی الاعم (شامل تعدیه بالمعنی بالأخص و تعدیه باواسطه)
تعریف تعدیه باواسطه: هر مجرور به حرف جری که حرف جرش متعلق به فعل یا شبه فعلی باشد مفعول آن فعل خواهد بود.
مثلاً در سرت من البصرة الی الکوفة می‌گوییم بصره و کوفه مفعول‌های باواسطه سرت هستند. یعنی سیر با بصره و کوفه نوعی ارتباط معنایی دارد و این نوع همان مدلول حروف مِن و إلی است یعنی ابتدای سیر متعلق به بصره است و انتهای سیر متعلق به کوفه است.
نکته: وقتی می‌گوییم فعلی لازم است یعنی مفعول بی‌واسطه ندارد وگرنه همه افعال می‌توانند مفعول باواسطه داشته باشند(تعدیه بالمعنی الاعم داشته باشد)
تعدیه بالمعنی الاخص این است که مفهوم یک فعل مفعول به میخواهد ، مفعول به میخواد و آن را بی واسطه برمیدارد این هایی که میگوییم متعدی اند اینها تعدیه شان بالمعنی الاخص است چه تک مفعولی چه دو مفعولی و چه سه مفعولی .
میگوییم فعل لازم مثلا میرود باب افعال متعدی میشود این تعدیه بالمعنی الاخص منظورمان است یا میرود باب تفعیل متعدی میشود این تعدیه بالمعنی الاخص منظورمان است یعنی مفعول به بی واسطه برمیدارد یا بعضی از افعال تک مفعولی میروند باب افعال دو مفعولی میشوند اینجا تعدیه بالمعنی الاخص منظورمان است مفعول به دوم را باز بی واسطه برمیدارند مگر نه همه افعال که حرف جر برمیدارند
اینکه تعدیه باب تفعیل مجرد از معنای ضمنی مانند تکثیر و غیر آن باشد، محل تأمل است لکن مخفی نیست که جمع بین تعدیه و معنای دیگر مانعی از ذکر مستقل باب در کنار مثلا باب افعال نیست.
ممکن است اشکال شود که پس چرا باب مفاعله و استفعال در این صورت ذکر نشده اند زیرا همان تعدیه را دارند مثل استخرج؟ جواب این است که تعدیه، موضوع له هیأت استخرج نیست بلکه لازمه طلب است اما در طهّر مدلول تضمنی هیأت است.