وَ تَعْلَمُ ما فِى نَفْسِى وَ تَخْبُرُ حاجَتِى، وَ تَعْرِفُ ضَمِيرِى، وَ لا يَخْفى‏ عَلَيْكَ أَمرُ مُنْقَلَبِى وَ مَثْواىَ، وَ ما أُرِيدُ أَنْ أبْدِئَ بِهِ مِنْ مَنْطِقِى، وَ أَتَفَوَّه بِهِ مِنْ طَلِبَتِى، وَ أَرْجُوهُ لِعاقِبَتِى‏
نوع و غرض از اطناب چیست؟
نخست باید حال را تشخیص بدهیم تا بتوانیم با داشتن هندسه کلی از بیانات امام بلیغمان یعنی امیرمؤمنان علیه‌السلام نکات معنایی را برداشت بکنیم زیرا بدون معرفت مقتضای حال این مهم ممکن نخواهد بود.
حال دعا همه عرض شقاوت نفس و سوءحال عبد در حیات دنیا و توجه به کمالات الهی است تا عفو و رحمت الهی او را دریابد و نجات معنوی به او ارزانی سازد. مقتضای این حال بیان مفصل و مکرر آزارهای عالم طبع و اوصاف حضرت رب است. نوع اطناب نیز، تذییل است.
إِلَهِي كَأَنِّي بِنَفْسِي وَاقِفَةٌ بَيْنَ يَدَيْكَ وَ قَدْ أَظَلَّهَا حُسْنُ تَوَكُّلِي عَلَيْكَ فَقُلْتَ (فَفَعَلْتَ) مَا أَنْتَ أَهْلُهُ وَ تَغَمَّدْتَنِي بِعَفْوِكَ‏
ابن هشام در مغنی اللبیب، ج1، ص191 برای «کأنّ» چند معنا ذکر کرده است: «أحدها - و هو الغالب عليها و المتفق عليه - التشبيه‏ و الثانى الشك و الظن‏ و الثالث التحقيق‏ و الرابع التقريب‏» و در اینجا معنای چهارم بهترین به‌نظر می‌رسد اگرچه اصح این است که خلط مصداق به مفهوم پیش آمده و همه‌ی امثله به تشبیه راجع اند یعنی اینکه معنای حقیقی و مستعمل فیه «کأنّ» تشبیه است اما به غرض اشاره به یک کشاکش  در حال متکلم و در آنچه به آن توجه دارد از این واژه استفاده کرده است زیرا حقیقت تشبیه، اثبات شیء است در مقامی غیر مقام خودش و لازمه‌ی آن تصور یک تردید در مقام شیء است. مراد از حال متکلم تردد بین رجا و خوف است (البته با غلبه رجا) و آنچه به آن توجه دارد معلوم می‌شود از بیان حضرت آیت‌الله سعادت‌پرور در کتاب نور هدایت، ج5، ص203 در معنای «بین یدیک».
غرض از تقیید به «لو» در عبارت چیست؟ با فقره‌ی «إِلَهِي إِنْ أَخَذْتَنِي بِجُرْمِي أَخَذْتُكَ بِعَفْوِكَ وَ إِنْ أَخَذْتَنِي بِذُنُوبِي أَخَذْتُكَ بِمَغْفِرَتِكَ‏ وَ إِنْ أَدْخَلْتَنِي النَّارَ أَعْلَمْتُ أَهْلَهَا أَنِّي أُحِبُّكَ‏» مقایسه کنید.
جمله اصل ناظر به الطاف سابقه الهی در دفع عقوبات معاصی است و جمله دوم ناظر به عقوبات آتیه برای معاصی و لذا اولی را با «لو» مقید نموده و دومی را با«إن».
غرض از تقیید به فعل ناسخ و نفی چیست؟
محتمل است مراد این باشد که من  حتی احتمال رد حاجتم را هم نمی‌دهم و یقین به استجابت دارم (به‌حسب کرم حق در عطا) چون ظاهر عبارت نیز نفی ظن است و یحتمل که مراد ظن به نفی باشد یعنی گمان می‌کنم که حاجتم را خواهی بخشید امابه شکل ضعیف احتمال رد هم دارم ( به‌حسب استحقاق عبد) پس لفظ أَظُنُّكَ مَا تَرُدُّنِي بوده و سپس عدول شده تا قوت ظن به اجابت را برساند.
در علت وصل صدر این فقره چه به ‌ذهنتان می‌رسد؟
ابن را با عاطف آورد زیرا با عبد با هم یک خبر و پیام را می‌رساند یعنی اینکه من نوکرِخانه‌زادم و هیچ حیث غنایی در قبال تو - خدایا - ندارم نه بالنفس و نه بالغیر خلافاً لـ«قائم» و «متوسّل» که خبر و پیامی مستقل از عبد دارند و لذا خبر دوم و سوم واقع شده‌اند و نه معطوف.
علت اینکه ابن عطف شده و قائم و متوسل خبر بعد از خبر واقع شده‌اند، چیست؟
شاید غرض از «واو» در و أنا عبدک بریدن این جمله از عبارت‌های پیشین باشد یعنی «إلهي و قد أفنيت عمري في شرة السهو عنك و أبليت شبابي في سكرة التباعد منك إلهي فلم أستيقظ أيام اغتراري بك و ركوني إلى سبيل سخطك»‏ چرا که دم از عبودیت زدن با این فضائح جمع نمی‌شود و بلکه علت «واو» در «و قد أفنيت» هم شاید این باشد که این فضائح با طرح در خواست قضای حاجت در فقرات سابقش مغایر است و الله العالم.
محتمل است غرض تذلل باشد و محتمل است غرض تملق باشد و این انسب است با معطوف.
إِلَهِي إِنَّ مَنْ تَعَرَّفَ بِكَ غَيْرُ مَجْهُولٍ وَ مَنْ لاَذَ بِكَ غَيْرُ مَخْذُولٍ وَ مَنْ أَقْبَلْتَ عَلَيْهِ غَيْرُ مَمْلُوكٍ (مَمْلُولٍ) إِلَهِي إِنَّ مَنِ انْتَهَجَ بِكَ لَمُسْتَنِيرٌ وَ إِنَّ مَنِ اعْتَصَمَ بِكَ لَمُسْتَجِيرٌ وَ قَدْ لُذْتُ بِكَ يَا إِلَهِي‏ فَلاَ تُخَيِّبْ ظَنِّي مِنْ رَحْمَتِكَ وَ لاَ تَحْجُبْنِي عَنْ رَأْفَتِكَ‏
غرض از القای خبر چیست؟
مدح مسؤول است به مناسبات حال سائل تا مقضی المرامش بگرداند مانند غرض از ندا در «يا قريبا لا يبعد عن المغتر به و يا جوادا لا يبخل عمن رجا ثوابه‏».