مبادی بحث
اصطلاحات بحث
  جعل
    تکوینی
      اصالی: خلق جواهر
      تبعی: خلق اعراض
    تشریعی
      استقلالی
      تبعی
  انشا
  «مبانی مشهور در «حکم
    همان اراده و کراهت مولا به عنوان یک امر حقیقی
    اعتبار عقلائی که مترتب است بر انشای صادر از مولا
    اعتبار شارع که در یک ظرف خاصی بدون لحاظ تحقق موضوع از مولا سر می‌زند
    اعتبار شارع که در ظرف انشا بر فرض تحقق موضوع مثلاً از مولا سر می‌زند
  الشرط و السبب
    الشرط: هو المعتبر وجوده في الحكم التكليفي‏ کالبلوغ بالنسبة إلی سائر العزائم
    السبب: هو معتبر وجوده في الحكم الوضعي کالاتلاف بالنسبة إلی الضمان
  nomov.ir
جعل تکوینی و تشریعی مکمل هم اند یعنی شارع عالم را آفریده است تا انسان بتواند با مراعات قوانین واقعی حاکم بر آن یعنی تعبد به شریعت به توحید برسد و مرتبه اول عبودیت رعایت آنی است که انسان را به سعادت اخروی می رساند و از شقاوت اخروی دور می کند که فقه و مباحث ما متکفل آن است پس هدف از خلقت با هدف از تقنینات دوتا است اما دو هدفی که در طول هم و مکمل هم اند و لذا این که شارع دلوک را طوری آفریده است که دارای مصلحتی باشد که به موجب آن باید نمازی خوانده شود (یعنی جعل تبعی تکوینی شرطیت دلوک برای وجوب نماز) منافاتی ندارد با اینکه تا آن شرطیت را در نظان تشریع انشا نکند هدف یعنی اثابه و عقوبت بار نشود چنانچه در نسخ شرایع و احکام گفته شده است پس هدف از جعل تکوینی تبعی شرطیت در دلوک برای وجوب نماز، بسترسازی برای جعل تشریعی شرطیت در دلوک برای وجوب نماز بوده است که در صورت حصول شرایط انشا محقق می گردد و ابدا دو هدف یکی نیستند تا لغویت پیش آید بلکه مکمل هم اند
الحق اتحاده هو و الجعل التشریعي في ما تداول في ألسنة القوم و إن کثر سائر الاستعمالات في الکتاب و السنة و عبائر الحکماء
با دقت در تعریف روشن می شود که فارق اساسی بین این دو در اعتباریات وجود ندارد