غرض از عدم عدول!!!
Thursday, January 14, 2021
12:19 PM
شناسنامه مطلب
e-b-59
کد مطلب
معانی/اغراض عدول
موضوع
علمی/ادبیات عرب/بلاغت/تحقیقی پژوهشی/جواهر البلاغة/مثال و تمرین
رده
ایجاز، اغراض ذکر، اغراض عدول، ضمیر عائد در جمله صله، دعا، معرفت الله
برچسب
محتوای این فایل، پاسخ به تمرین 490 از تمارین کانال کاربرد علوم حوزوی در پیام‌رسان ایتا است.
در تولید این فایل از نرم‌افزار جامع الاحادیث متعلق به مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی استفاده شده است.
توضیحات
پایگاه تزکیه ای، علمی، بصیرتی و مهارتی نُمو
nomov.ir
تمرین:
«حدثني موسى بن جعفر ع قال: قال‏ قوم للصادق ع ندعو فلا يستجاب لنا قال لأنكم تدعون‏ من‏ لا تعرفونه[1]»‏[2]
 «مراد از معرفتی که موجب استجابت دعا می‌شود لزوماً معرفت حقیقی مدعو تبارک‌وتعالی است و معرفت رایج بین اهل توحید ظاهر، برکت استجابت قطعی دعا را در پی ندارد.»
برای تأیید این ادعا از آموزه‌های علم معانی استفاده کنید.
[1]- البته در برخی از نقل‌ها، فعل «تعرفون» بدون ضمیر مفعولی ذکر شده است اما منابع اصیل‌تر و معتبرتر همراه با ضمیر می‌باشند. بلی، در کتاب تفسیر صافی چنین آمده است: «روي أن الصادق عليه السلام قرأ أمن يجيب المضطر إذا دعاه فسئل ما لنا ندعو و لا يستجاب لنا فقال لأنكم تدعون من لا تعرفون و تسألون ما لا تفهمون»‏ (تفسير الصافي، ج‏1، ص: 223)
ذکر تفهمون شاهد بر تعرفون بدون ضمیر است لکن سند روایت بسیار موهون بوده و احتمال اضافه فقره اخیر توسط روات از باب تفسیر خبر ممکن است خصوصا با توجه به تأخر روایت این متن اخیر. البته صدر خبر طبق این نقل، شاهد خوبی است بر اینکه مراد از استجابت، استجابت قطعی است.
[2]- التوحيد (للصدوق)؛ ص 288
پاسخ:
می‌توان برای این مدعا -مضافاً إلی الوجدان اولاً و کون السائل عن اهل التوحید بالضرورة ثانیاً- ذکر ضمیر مفعولی در تعرفونه را به‌عنوان شاهد تأیید ذکر نمود. زیرا حذف ضمیر منصوبی عائد از جمله صله علاوه بر اینکه قیاسی است فوق‌العاده رایج است به‌نحوی‌که می‌توان گفت اصل در این مورد با حذف است و نه ذکر[3] و لذا برای ذکر به‌عنوان عدول می‌بایست دنبال غرض بود.
[3]- اصولاً اصل بودن ذکر ازاین‌رو است که هدف عالی از استعمال لفظ یعنی مفاهمه متوقف بر ذکر دال (=لفظ) بوده و حذف بسترساز اختلال در مفاهمه است. لذا چنانچه قرینه قوی بر محذوف باشد و قواعد دستوری زبان -که مراعاتشان بر اغراض ظریف بلاغی مقدم است و در سایه آن‌ها نوبت به اغراض بلاغی می‌رسد- اجازه بدهند اصل با تخفیف و ایجاز کلام است چراکه مجال اختلال منتفی است.